Emzirmenin ilk günleri, birbirinizi tanıdığınız bir dönemdir. Bebeğinizin davranışlarını anlamaya çalışırken bedeninizdeki değişimlerle ve yeni bir günlük düzenle de karşılaşırsınız. Daha önce pek çok şey okumuş olmak, bu dönemde hiç soru sormayacağınız anlamına gelmez. Bir sorunun tekrar aklınıza gelmesi veya bir uygulamayı yeniden görmek istemeniz de öğrenme sürecinin parçasıdır.
Bu rehber, tek başınıza bir değerlendirme yapmanız için değil, sağlık ekibinizle konuşacağınız başlıkları düzenlemeniz için hazırlanmıştır. Bebeğinizin doğum haftası, sağlık durumu ve size verilen taburculuk planı önceliklidir. Genel bir yazı, kişisel beslenme planını değiştirmek için kullanılmamalıdır.
Hazırlık, bütün yanıtları bilmek değildir
Doğumdan önce hazırlanırken ilk hedefiniz bir ürün listesi tamamlamak olmak zorunda değildir. Nereden destek alacağınızı bilmek, sorularınızı yazmak ve doğum sonrası günlük işleri paylaşmak da hazırlığın önemli bir bölümüdür. Yanınızda olacak kişiyle, yalnızca bebeğin ihtiyaçlarını değil sizin yemek, dinlenme ve kişisel bakım için ihtiyaç duyacağınız zamanı da konuşabilirsiniz.
Küçük bir not sayfasına üç başlık açın: “Merak ettiklerim”, “Görerek öğrenmek istediklerim” ve “Eve dönünce arayabileceğim kişiler”. Her başlığın altına birkaç madde yazmak yeterlidir. Listeyi mükemmel hale getirmeye çalışmak yerine görüşmede kullanabileceğiniz bir başlangıç olarak düşünün.
Sağlık kuruluşunda emzirme desteğinin kim tarafından verildiğini ve taburculuk sonrasında kime ulaşabileceğinizi sorun. Bir telefon numarasını yalnızca kaydetmekle kalmayın; hangi saatlerde kullanılabildiğini ve yanıt alamadığınızda hangi kanala başvurmanız gerektiğini de öğrenin. Böylece bir soru oluştuğunda yeniden arama yapmak zorunda kalmazsınız.
İlk günlerde hangi bilgiler önemlidir?
Dünya Sağlık Örgütü, emzirmenin doğumdan sonraki ilk saat içinde başlatılmasını ve ilk altı ay yalnızca anne sütüyle beslenmeyi önerir. Altıncı aydan itibaren uygun tamamlayıcı besinlerle birlikte emzirmenin iki yaşına kadar veya daha uzun sürdürülmesi önerilir. Bunlar toplum düzeyindeki önerilerdir; sizin veya bebeğinizin özel sağlık durumu için bakım ekibinizin değerlendirmesi gerekir. Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü.
Doğum sonrası koşullarınız bu sırayla ilerlemediyse kendinizi suçlamayın. Bebeğinizin güvenli biçimde beslenmesi ve her ikinizin sağlık ihtiyaçlarının değerlendirilmesi önceliklidir. Sağlık ekibinizle şu anda nerede olduğunuzu ve bir sonraki adımın ne olabileceğini konuşabilirsiniz.
Bir görüşmede söylenenleri yorgunluk nedeniyle hatırlamak güç olabilir. İzin veriliyorsa kısa notlar tutun veya yanınızdaki kişiden önemli noktaları yazmasını isteyin. Anlamadığınız bir terimi tekrar açıklatabilirsiniz. “Bunu evde nasıl uygulayacağımı bir kez daha anlatır mısınız?” sorusu, görüşmeyi somutlaştırmak için kullanılabilir.
Rahatlık ve memeye yerleşme
Emzirme sırasında rahat bir pozisyonda olmanız ve bebeğinizin memeye yerleşmesinin değerlendirilmesi temel başlıklardandır. NHS, bebeğin başı ve bedeninin aynı doğrultuda olmasını, size yakın tutulmasını ve memeye doğru getirilmesini vurgular. Uygun yerleşmenin bir sağlık profesyoneli tarafından gözlenmesi, yalnızca yazı okuyarak tarif uygulamaya çalışmaktan daha açıklayıcı olabilir. Kaynak: NHS, pozisyon ve memeye yerleşme.
Destek alırken yalnızca “doğru yapıyor muyum?” diye sormak yerine ne yaşadığınızı anlatabilirsiniz: Oturduğunuz yerde rahat mısınız? Bir süre sonra omzunuz yoruluyor mu? Bebeğinizin hareketlerini görmekte zorlanıyor musunuz? Bunlar tanı koydurmaz; ancak görüşmenin ihtiyaçlarınıza yönelmesine yardımcı olur.
Bir fotoğraf veya kısa video, durumun tamamını açıklamaz. Özellikle mahrem görüntülerin açık sosyal medya mesajları üzerinden paylaşılması gerekmez. Görsel değerlendirme öneriliyorsa bunun amacı, hangi güvenli kanaldan yapılacağı, kimlerin erişeceği ve saklanıp saklanmayacağı önceden açıklanmalıdır. Paylaşmak istemediğinizde alternatif görüşme yöntemlerini sorabilirsiniz.
Bebeğimin yeterli beslendiğini nasıl konuşabilirim?
Bebeğin yeterli beslenmesi tek bir belirtiye veya yalnızca emzirme süresine bakılarak değerlendirilmez. Beslenmenin gözlenmesi, kilo izlemi ve bebeğin yaşına uygun bez çıktıları gibi bilgiler sağlık ekibince birlikte ele alınır. NHS, beslenme konusunda endişe olduğunda ebe veya emzirme uzmanından beslenmeyi gözlemlemesini istemeyi önerir. Kaynak: NHS, yeterli süt alımının değerlendirilmesi.
İzlem için sizden kayıt tutmanız istenirse hangi bilgilerin, ne kadar süreyle tutulacağını sorun. Sürekli ölçüm yapmak veya her davranışı kaydetmek zorunda olduğunuz varsayımıyla hareket etmeyin. Kayıtlar, sağlık ekibinizin belirlediği bir soruya yanıt vermeli ve mümkün olduğunca sade olmalıdır.
Görüşmeye giderken elinizdeki kontrol tarihlerini ve sağlık ekibinizin önceki önerilerini erişilebilir tutabilirsiniz. Farklı kişilerden çelişen öneriler duyduysanız bunu da açıkça söyleyin. Kendi kendinize önerileri birleştirmek yerine, hangi planı izleyeceğinizi sizi takip eden ekiple netleştirin.
Ağrı varsa destek isteyin
Devam eden meme veya meme ucu ağrısını yalnızca dayanılması gereken bir durum olarak görmeyin. Pozisyon ve yerleşmeyle ilgili küçük değişiklikler bazı durumlarda yardımcı olabilir; ancak ağrının farklı nedenleri de olabilir. NHS, geçmeyen ağrı için sağlık profesyoneline başvurulmasını önerir. Kaynak: NHS, emzirme ve meme ağrısı.
Ateş, belirgin kızarıklık veya genel durumunuzda bozulma varsa çevrim içi mesaj yanıtını beklemek yerine tıbbi değerlendirme alın. Bu rehber ilaç, bitkisel ürün, masaj tekniği veya kişiye özel tedavi önermez. Bebeğinizin belirgin biçimde halsiz olması, beslenememesi veya solunum güçlüğü yaşaması da çevrim içi danışmanlıkla izlenecek bir durum değildir; acil yardım gerektirebilir.
Online destekten ne bekleyebilirsiniz?
Çevrim içi bir görüşme, sorularınızı düzenlemek ve eğitim almak için kullanılabilir. Buna karşılık bebeğin fizik muayenesini veya sizin tıbbi değerlendirmenizi yapamaz. Görüşme başlamadan önce hizmetin bu sınırlarını bilmeniz önemlidir.
Takip hizmeti varsa kaç gün sürdüğünü, hangi saatlerde yanıt verildiğini ve yanıt süresinin nasıl tanımlandığını sorun. “WhatsApp desteği” ifadesi tek başına sınırsız veya anlık erişim anlamına gelmez. Hafta sonu, resmi tatil ve acil durumlarda hangi yolun izleneceğini de konuşun. Ücret ve görüşme kapsamı hizmet başlamadan önce net olmalıdır.
Kendi görüşmenize hazırlanmak için aşağıdaki sorulardan size uygun olanları seçebilirsiniz:
- Öncelikle konuşmak istediğim güçlük veya belirsizlik nedir?
- Bu konuda şimdiye kadar kimden destek aldım?
- Sağlık ekibimin halen uygulamamı istediği bir plan var mı?
- Görüşme sonunda hangi konuyu daha iyi anlamak istiyorum?
- Yüz yüze değerlendirmeye ihtiyaç duyarsam kime başvuracağım?
Bir görüşme notunu nasıl hazırlayabilirsiniz?
Görüşmeye hazırlanmak için ayrıntılı bir dosya oluşturmanız gerekmez. Tek sayfalık bir not, neyi sormak istediğinizi hatırlamanızı sağlayabilir. Sayfanın en üstüne görüşmenin amacını kendi kelimelerinizle yazın. Örneğin “Beslenme sırasında neden rahat edemediğimi konuşmak istiyorum” ifadesi, “Emzirmeyle ilgili her şeyi öğrenmeliyim” düşüncesinden daha somut bir başlangıç olabilir. Bu bir teşhis ifadesi değil, kendi deneyiminizin tarifidir.
Ardından yaşadığınız durumu ne zaman fark ettiğinizi ve hangi koşullarda daha belirgin olduğunu not edebilirsiniz. Bir başkasının sizden beklediği açıklamayı bulmaya çalışmak yerine kendi gözleminizi yazın. “Akşamları daha çok zorlanıyorum” veya “Hangi öneriyi izleyeceğim konusunda kararsız kaldım” gibi cümleler kullanılabilir. Bilmediğiniz bir ayrıntıyı boş bırakmanız mümkündür; eksik bir not, görüşmeye katılmanıza engel değildir.
Notun sonuna görüşme sonunda netleşmesini istediğiniz iki başlık ekleyin. İlki bugün neyi anlayacağınız, ikincisi bir sonraki adımın ne olacağı olabilir. Görüşme bitmeden bu başlıklara geri dönün. Size verilen açıklamayı kendi cümlelerinizle tekrar edip doğru anlayıp anlamadığınızı sorabilirsiniz. Sağlık ekibinin bir değerlendirme istemesi durumunda bunun nerede yapılacağını ve sonuçla kimin ilgileneceğini de netleştirin.
Görüşme sırasında yeni sorularınız oluşabilir. Bunların hepsini hemen yanıtlatmak mümkün değilse hangisinin öncelikli olduğunu sorun. Daha sonraya bırakılan başlıklar için ayrı bir not alanı açabilirsiniz. Böylece aynı anda bütün olasılıkları çözmeye çalışmak yerine mevcut ihtiyacınıza odaklanırsınız. Bir sonraki görüşmenin gerekli olup olmadığı da otomatik bir varsayım değil, birlikte açıklanması gereken bir konudur.
Yakınlarınızdan nasıl destek isteyebilirsiniz?
Emzirme süreciyle ilgili konuşmalar bazen yalnızca anne ile bebek arasında geçen bir iş gibi ele alınır. Oysa günlük yaşamın düzenlenmesi bütün aileyi ilgilendirir. Yardım istemeyi kolaylaştırmak için önce sizi en çok yoran günlük işi belirleyebilirsiniz. Yemek hazırlamak, suyunuzu erişilebilir tutmak, bir randevuya ulaşımı düzenlemek veya evdeki başka bir çocuğun ihtiyaçlarıyla ilgilenmek farklı destek örnekleridir.
“Biraz yardıma ihtiyacım var” demek yerine yapılabilecek tek bir işi belirtmek, karşınızdaki kişinin ne yapabileceğini anlamasına yardımcı olur. Örneğin “Bu akşam yemeği sen hazırlayabilir misin?” veya “Kontrol günü ulaşımı birlikte planlayalım mı?” diyebilirsiniz. Bu örnekler herkese uygun olmak zorunda değildir. Ailenizin kaynaklarına ve ilişkilerine göre daha farklı bir görev paylaşımı kurabilirsiniz.
Yakınlarınız iyi niyetle farklı beslenme önerileri getirebilir. Önerilerin çokluğu sizi zorluyorsa mevcut planı sağlık ekibinizle birlikte değerlendirdiğinizi söyleyebilirsiniz. Her öneriyi tartışmaya açmak veya deneyiminizi savunmak zorunda değilsiniz. “Bunu not edip bizi takip eden kişiye soracağım” cümlesi, hemen karar vermeden konuşmayı tamamlamak için bir seçenek olabilir.
Destek kişinin görevi sizin yerinize sağlık kararı vermek değildir. Sorularınızı hatırlatabilir, not alabilir veya günlük işleri paylaşabilir. Karar gerektiren konularda sizin tercihlerinizi ve sağlık ekibinizin açıklamalarını gözetmek önemlidir. Görüşmeye bir yakınınız katılacaksa konuşulanların mahremiyeti konusunda rahat olup olmadığınızı önceden düşünün; görüşmenin bir bölümünü yalnız yapmak isteyebilirsiniz.
Dijital içerikleri değerlendirirken
Bir sosyal medya paylaşımının kısa olması, bütün bağlamı içermediği anlamına gelebilir. Videodaki kişinin sağlık geçmişini, bebeğinin ihtiyaçlarını veya kendisine hangi planın verildiğini bilmiyor olabilirsiniz. Kendi durumunuzu o görüntüyle karşılaştırmadan önce içeriğin genel bir bilgi mi, kişisel deneyim mi yoksa ticari tanıtım mı olduğunu anlamaya çalışın. Bunların amacı ve güvenilirlik ölçütleri aynı değildir.
Bir ürün önerisinin yanında satış ortaklığı açıklaması bulunması, ticari ilişkiyi görünür kılar. Ancak böyle bir açıklama, ürünün sizin için gerekli olduğunu veya tıbbi yarar sağladığını göstermez. İhtiyaç duymadığınız bir ürünü satın almadan da danışmanlık hakkında bilgi alabilirsiniz. Sağlıkla ilgili bir ürün düşünüyorsanız üretici uyarılarını ve kendi sağlık ekibinizin değerlendirmesini dikkate alın.
Kaynak gösterilen bir yazıda bağlantının gerçekten ilgili iddiayı destekleyip desteklemediğine bakabilirsiniz. Bir kurumun adının yalnızca sayfanın altında geçmesi her cümlenin o kurum tarafından onaylandığı anlamına gelmez. Emin olmadığınız bir bilgiyi görüşme notunuza ekleyin. Kendi başınıza bütün kaynakları çözmek zorunda değilsiniz; soruyu güvenilir bir sağlık profesyoneline götürmeniz yeterli bir sonraki adım olabilir.
Görüşmeden sonra planı netleştirin
Görüşme bittiğinde elinizde çok sayıda yeni not varsa, ilk olarak hangi adımın uygulanacağını netleştirin. Birden fazla sağlık profesyonelinden destek alıyorsanız, farklı planların birbiriyle nasıl ilişkilendiğini sorabilirsiniz. Bir öneriyi tam anlayamadığınızda kendi yorumunuzla değiştirmek yerine açıklama isteyin. Takip gerektiren bir konunun ne zaman yeniden değerlendirileceğini bilmek, süreci daha anlaşılır hale getirir.
Size verilen bir adım günlük yaşamınızda uygulanabilir görünmüyorsa bunu paylaşın. Çalışma saatleri, bakım desteği veya fiziksel koşullar konuşmanın parçası olabilir. Bu bilgileri saklamak zorunda değilsiniz. Danışmanlık görüşmesinin amacı yalnızca bilgi vermek değil, bilginin sizin koşullarınızda nasıl ele alınacağını açıklamaktır; tıbbi planla ilgili değişiklikler ise ilgili sağlık ekibinin değerlendirmesini gerektirir.
Kendinize de yer açın
Bir beslenme deneyimi, ebeveynliğinizin değerini belirlemez. Yardım istemek veya bir uygulamayı yeniden öğrenmek, yetersiz olduğunuz anlamına gelmez. Kıyaslama yapan içerikler sizi zorluyorsa bu içeriklerden uzaklaşabilir, kendi sağlık ekibinizle oluşturduğunuz plana dönebilirsiniz.
Bugün için tek bir küçük hedef seçmek yeterli olabilir: bir soruyu yazmak, bir destek numarasını kaydetmek veya dinlenmek için yardım istemek. İlk günlere hazırlık listesi, günlük organizasyonu düşünmek için kullanılabilir. Kişisel desteğin kapsamını öğrenmek isterseniz online emzirme danışmanlığı sayfasına göz atabilirsiniz.